Η παιδεία βοηθά την ανάπτυξη. Πάσχου Μανδραβέλη. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 26.10.2014

http://www.kathimerini.gr/789611/opinion/epikairothta/politikh/h-paideia-voh8a-thn-anapty3h

Dr. Robert Mellon: Tο τέλος της τιμωρίας

Dr. Robert Mellon: Tο τέλος της τιμωρίας

Συνέντευξη στη Μικαέλα Θεοφίλου

Photo: S alvatore Vinci

Η τελειομανία είναι τελικά θετικό χαρακτηριστικό;

Η «τελειομανία» κατ' αρχάς δεν είναι τεχνικός όρος της κλινικής ψυχολογίας. Ο όρος της απλώς κατονομάζει πράξεις, χωρίς να αποτελεί την αιτία. Η λέξη «τελειομανία» χρησιμοποιείται κυρίως σε περιπτώσεις όπου η επίμονη επιδίωξη της τελειότητας δεν «συμφέρει». Ετσι γίνεται προφανής και η «θετική πλευρά»: Π.χ., για να περάσει κανείς σε μια καλή πανεπιστημιακή σχολή, «συμφέρει» να εργάζεται επίμονα και αυστηρά αυτό-αξιολογούμενα, αφού αυτή η συμπεριφορά είναι αποτελεσματική. Αντίθετα, τελειομανία είναι όταν η επιτυχία στο κοινωνικό περιβάλλον δεν απαιτεί ένα τόσο υψηλό επίπεδο αντιστοιχίας με κάποιο πρότυπο. Οταν, δηλαδή, επιδιώκουμε το τέλειο ακόμα και για ασήμαντα πράγματα. Τότε, η έντονη προσπάθεια και η αυστηρή αυτοκριτική φαίνονται αλόγιστες σπατάλες.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά ενός τελειομανούς;

Η επιδίωξη της τελειότητας δεν του δίνει χαρά. Οι τυχόν ανατροπές τού προκαλούν δυσαρέσκεια, θυμό ή άγχος. Η επίτευξη του στόχου τού προκαλεί ανακούφιση αντί για ευθυμία και άγχος, μέχρι τον επόμενο, πιο δύσκολο, στόχο προς επίτευξη.

Πότε καλλιεργείται η τελειομανία;

Οταν το κοινωνικό περιβάλλον ενός ατόμου τιμωρεί την ελλειμματική συμπεριφορά του και διατηρεί την τιμωρία έως ότου αυτό εκδηλώσει κάποια δράση που κρίνεται ως «τέλεια». Η τελειομανία γίνεται έτσι ένας τρόπος αποφυγής και τερματισμού επώδυνων γεγονότων και απειλών. Μια απειλή, π.χ., που «τερματίζει» και από την οποία μας «προστατεύει» η τελειομανία είναι αυτή της απόρριψης. Φανταστείτε έναν άντρα που διεξάγει μια έρευνα για το «τέλειο» ταίρι. Η μία υποψήφια έχει καλό σώμα, αλλά η μύτη της είναι κάπως, η άλλη είναι κούκλα, αλλά δεν είναι μορφωμένη... Με το να απορρίπτει τις υποψήφιες για το παραμικρό ελάττωμα, αποκλείει την απόρριψη των δικών του ελαττωμάτων. Το πρόβλημα του τελειομανούς δεν βρίσκεται στον εγκέφαλό του ούτε σε κάποια αρρώστια, αλλά στη ζωή μας, στην αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους. Το μοναδικό αντίδοτο είναι η αλλαγή στην αλληλεπίδραση αυτή.

Ο Winston Churchill έλεγε: «Μας λένε -κανείς δεν είναι τέλειος- και μετά μας λένε "η προσπάθεια μας κάνει τέλειους". Ας αποφασίσουν». Τι ισχύει τελικά;

Πώς μπορούν γονείς και δάσκαλοι να αντιμετωπίσουν την τελειομανία των παιδιών; Ο Churchill παρατήρησε με εύστοχη ειρωνεία ότι οι δάσκαλοι «μαστιγώνουν» τους μαθητές με μια φράση και μετά θεραπεύουν το τραύμα που τους προκάλεσαν με μια αντίθετη. Μπορούν, όμως, να επιφέρουν το ίδιο επίπεδο ακρίβειας στις επιδόσεις των μαθητών τους απλώς κάνοντας τη δραστηριότητα ενδιαφέρουσα. Το ίδιο ισχύει και για τους γονείς. Το πιο σημαντικό είναι το παιδί να απολαμβάνει το διάβασμα. Δεν έχει σημασία αν βρει όλες τις σωστές απαντήσεις. Εάν του αρέσει αυτό που κάνει, τα λάθη θα λιγοστεύουν αυτόματα. Στις έρευνες του εργαστηρίου μας, παρατηρήθηκαν υψηλά επίπεδα στοιχείων ψυχαναγκασμού σε παιδιά δημοτικού συγκριτικά με αντίστοιχες έρευνες στο εξωτερικό, που συσχετίζονται στενά με τη συχνότητα εφαρμογής της τιμωρίας από τους γονείς τους κατά τη διάρκεια του διαβάσματος.

Εχει ευθύνη ο τρόπος ζωής στη Δυτική κοινωνία, όπου ευτυχισμένος άνθρωπος θεωρείται ο επιτυχημένος;

Δυστυχώς, η Δυτική κοινωνία δεν έχει αποκλειστικότητα στην πρακτική της αυστηρής τιμωρίας των αποτυχιών μιας προσπάθειας. Σε αρκετές χώρες της Ασίας, οι αυτοκτονίες εφήβων που απέτυχαν σε εξετάσεις είναι συνήθης. Είναι δυστυχώς μια παγκόσμια τραγωδία.

«Μην φοβάσαι την τελειότητα. Είναι κάτι που δεν μπορείς να φτάσεις». Μήπως στα λόγια του Salvador Dali κρύβεται το μυστικό της ισορροπίας;

Υπάρχει και καλύτερη οπτική: «Μην φοβάσαι την ατέλεια. Είναι κάτι που δεν μπορείς να αποφύγεις». Να επιδιώκουμε το καλύτερο, χωρίς να διστάζουμε να προσφέρουμε το καλό που έχουμε ήδη καταφέρει.

Υπάρχει το ανθρωπίνως τέλειο;

Βεβαίως. Το ανθρωπίνως τέλειο είναι αυτό που σε κάνει να χαίρεσαι για την ύπαρξή του. Το χαμόγελο που σε κάνει να χαμογελάς, ένα ερέθισμα που σε κάνει να ξανασκεφθείς αυτά που θεωρούσες δεδομένα, οτιδήποτε κάνει ο άνθρωπος που σου προξενεί το σχόλιο «τέλειο!».

Στην τελειομανία εμπεριέχεται και η μεγαλομανία, η θεώρηση του εαυτού μας ως μικρού θεού;

Καθώς δημιουργούμε κάτι που κρίνεται ως μη ελαττωματικό, μπορούν να μας θεωρήσουν κάποιοι γενικά χωρίς ελαττώματα. Ετσι, η τέλεια δημιουργία μάς προστατεύει από τιμωρία. Μάλλον, όμως, δεν ζηλεύουμε τον Θεό τόσο για τις δημιουργίες του όσο για το ότι δεν πρόκειται να τιμωρηθεί ο ίδιος για αυτές!